Przy przecinającej miasto drodze biegnącej z Rzeszowa do Przemyśla i dalej w kierunku wschodniej granicy, na jednym ze wzgórz stanowiących wysoką lessową skarpę Sanu, zlokalizowany został kościół parafialny p.w. Chrystusa Króla. Ta lokalizacja, po części przypadkowa, bo wynikająca z istniejących możliwości pozyskania terenu pod budowę świątyń stała się pretekstem dla kreacji nowej, ważnej przestrzeni w mieście. Usytuowanie na skraju skarpy wyniesionej ponad dwadzieścia metrów ponad dnem doliny Sanu sprawia, że kościół stał się istotnym nowym elementem w sylwecie miasta, lokalną dominantą w widokach z tej strony.

W przestrzeni miasta przy wjeździe od zachodu widoczny jest dopiero z odległości dwustu trzystu metrów w perspektywie ulicy na lekkim wzniesieniu wśród pięciokondygnacjowej zabudowy osiedlowej. Niewielka działka, w części już zainwestowana, stwarzała pewne ograniczenia w możliwości ukształtowania bryły nowego obiektu. Potrzeba uzyskania pożądanej atmosfery sacrum oraz uzyskania rozwiązania właściwego dla nowego znaku symbolu w przestrzeni miejskiej, przy stosunkowo skromnym programie użytkowym projektowanego obiektu, stwarzała konieczność poszukiwania formy mocnej, która zaznaczałaby swa obecność nie poprzez dysproporcję skali w stosunku do istniejącej zabudowy, lecz dzięki indywidualnym cechom kompozycji formy architektonicznej.

Kościół zaprojektowany został, jako prosta bryła geometryczna sześcian wtopiony w ziemię z odsłonięta częściowo za arkadami od strony wschodniej ścianą kondygnacji podziemnej, która dzięki spadkowi terenu wyłania się niemal całkowicie od strony północnej. Jednospadowy dach opadający po przekątnej odcina niemal po przekątnej połowę sześcianu. Głęboki relief portalu w gładkiej płaszczyźnie jasnej ściany elewacji frontowej, południowej stanowiący współczesna interpretację cytatu z przeszłości, podejmujący dialog z bogata spuścizna architektoniczna minionych wieków, widoczną w obrębie historycznego śródmieścia stwarza efekt emocjonalnego napięcia, zapowiadającego atmosferę sacrum wnętrza. To napięcie wykonane dynamiczną kompozycją piętrzenia się bryły ku zachodowi, spotęgowane dodatkowo reliefem portalu, znalazło kulminację w specyficznym ukształtowaniu plastycznym południowo-zachodniego narożnika budynku. Wycięta tu masywna ściana na szerokości 4,80 metra w obu kierunkach na całej wysokości budynku została zastąpiona taflami szklanymi, nieco cofniętymi w głąb, za którymi ukrywa się witraż ukazujący się wieczorem, kiedy kościół oświetlony jest od wewnątrz. Na tej szklanej bryle zawieszone zostały cztery lśniące metalowe rury i wysmukły wysoki krzyż wykonany także ze stali nierdzewnej lokalny akcent plastyczny o wielowątkowym kodzie semiotycznym.

Wznosząca się na dwadzieścia cztery metry ponad poziom terenu ściana zachodnia kościoła przewyższa tylko o kilka metrów usytuowane w najbliższym sąsiedztwie pięciokondygnacjowe bloki mieszkalne. W miąższu zachodniej ściany wycięty został krzyż, którego ramiona zamknięte są taflami szkła przecinającymi pośrodku wnętrze w pionie i poziomie usytuowanymi ponad chórem oknami.

Od strony północnej tak silnie eksponowanej w dalekich widokach z doliny Sanu, w prostej bryle wydrążone zostały miękko falujące płaszczyzny ścian. Otwarta z tej strony przestrzeń pozwala zachodzącemu słońcu rzeźbić tę fasadę, która zaciekawia odmiennością ukształtowania, informując równocześnie o znaczeniu znajdującej się poza nią przestrzeni wnętrza. Tu również symbolika brył jest wymowna. Usytuowany w północno-zachodnim narożniku walec potężna kolumna podpierająca niebo, mieści baptysterium. Dla niej tłem i podporą jest niższa od niej, ukośnie ścięta półko lista ściana prezbiterium, nawiązująca swoją formą do odwiecznej tradycji kościoła.

Kościół tworzy zespól obiektów sakralnych wraz z istniejącym już wcześniej po stronie zachodniej działki budynkiem, pełniącym pierwotnie funkcję kaplicy oraz nowym obiektem usytuowanym w rozdzielającym je czterdziestodwu metrowej szerokości pasie terenu. Pierwsza koncepcja i plan realizacyjny lokalizowały tu wewnętrzny dziedziniec przeznaczony dla funkcji liturgicznych, otoczony podwójną kolumnadą przekryta stromym dwuspadowym dachem, tworząca wraz z nim jak kościół kwadrat o boku 30 metrów. Istniejący budynek miał być adaptowany na plebanię i mieszkania dla wikarych. Jednak późniejsze potrzeby okazały się odmienne. Został on przeznaczony na społeczne funkcje znakomicie rozwijającego się także w pomieszczeniach podziemia kościoła chrześcijańskiego ośrodka kulturalnego, przyciągającego intelektualistów i młodzież nie tylko z terenu parafii. Będzie on pełnił funkcję sali koncertowej i widowiskowej z mała kawiarnią. Zaistniała, więc potrzeba budowy domu mieszkalnego wraz z pomie­szczeniami administracyjnymi, usytuowanego w miejscu pierwotnego „wirydarza". Nowy budynek plebani, parterowy z użytkowym poddaszem o rzucie w kształcie litery „L" tworzy wraz z opisywanym wcześniej obiektem wspólną przestrzeń wewnętrznego dziedzińca. Elementem łączącym plebanię z budynkiem kościoła jest lekka ażurowa dzwonnica.

Nowy kościół stał się dominantą czytelną w sylwecie miasta oglądanej z odległych punktów widokowych od strony północnej. Jego charakterystyczna sylwetka dominuje nad otaczającą go zabudową pomimo podobnych gabarytów, gdyż wysuwa się on tutaj na pierwszy plan poprzez usytuowanie na skraju wyniosłej skarpy. W skali przestrzeni lokalnej w widokach z ulicy przestaje pełnić rolę dominanty. Staje się formą mocną dzięki odmienności ukształtowania i sile emocjonalnego oddziaływania ekspresyjnej kompozycji i swoich kształtów, faktur, materiałów i detali.

Główne wejście do kościoła usytuowane jest na osi wnętrza zamkniętej ołtarzem umieszczonym w absydzie prezbiterium. Asymetryczna przestrzeń wnętrza stała się pretekstem do rozgrywania kompozycji złożonej struktury rzeźbiących ją elementów architektonicznych, służących do budowania nastroju sacrum.

Ramy konstrukcyjne tworzą kolejne bramy przybliżające uczestnika nabożeństw do centralnego miejsca ołtarza. Arkady, balkony, kolumny wcięcia w bryłach geometrycznych budują kształty współczesne, a jednocześnie bliskie odbiorcy, bo przywodzące elementy znane i zapamiętane z innych wnętrz sakralnych.

W widokach od ołtarza w stronę wejścia oś kościoła podkreślona jest współśrodkowymi łukami balkonów dwupoziomowego chóru muzycznego, których usytuowanie w asymetrycznym wnętrzu równoważone jest przez mocny pion klatki schodowej umieszczonej po stronie wyższej wnętrza oraz słup światła padający z przeszklonego południowo-zachodniego narożnika. Pionowy pas okien przecinający zachodnia ścianę przy prezbiterium na całej wysokości wnętrza pozwala na intensywne oświetlenie światłem dziennym ołtarza i podkreślenie wagi tego miejsca.

Chrzcielnica ukryta w półmroku kolistego wnętrza baptysterium oświetlona jest smugą światła wpadającego przez wąska szczelinę. Aranżacja oświetlenia wnętrza światłem dziennym i sztucznym podporządkowana jest idei budowania nastroju sprzyjającego skupieniu, wyciszeniu, modlitwie.

dr inż. arch. Jacek Gyurkovich

dr inż. arch. Ewa Węcławowicz-Gyurkovich